УСТУПКА ПІДКАРПАТСЬКОЙ РУСИ СОВЄТСЬКОМУ СОЮЗУ У РОЦІ 1945 ЯК НАЦІОНАЛНА ТРАҐЕДІЯ ПІДКАРПАТСЬКЫХ РУСИНІВ (1) – выступ Валерія ПАДЯКА, PhD у Коморі депутатів Парламента Чеськой републикы

(Прага, 5 новембра 2015 р.)

5 новембра року 2015 у Коморі депутатів Парламента Чеськой републикы – Státní akta, Sněmovní 4, Praha – під защитов Міністра културы Чеськой републикы Даніела Германа и віце-спікера Коморы депутатів Чеськой републикы Яна Бартошка, під веденём депутата парламента Їжі Юнка перебіг семінар «Podkarpatská Rus – 70 let poté. Odstoupení Podkarpatské Rusi Sovětskému svazu v roce 1945. Příspěvek k dějinám českého parlamentarismu». Участником той важной парламентськой акції быв Валерій Падяк, PhD из Інстітута русинського языка и културы Пряшівського універзітета (Словакія), котрый выступив из рефератом «Уступка Підкарпатськой Руси Совєтському Союзу у році 1945 як націонална траґедія підкарпатськых русинів, котра ся продовжає доднесь».

У році 1944 Совєтськый Союз вчинив анексію теріторії Підкарпатськой Руси – автономной части Чехословакії. Лем по паді тоталітаризма у централно-восточній Европі (1989 р.) сеся проблематика стала важнов частёв осмысленя імперськых амбіцій Совєтського Союза по Другій світовій войні – контролёвати політичне и економічне житя як май білшой части Европы. Подля майновшых вызначень, сякый модел «бескровной» анексії мож означити терміном «гібрідна война». У сочасности гібрідна война не так давно ся повторила: Російська Федерація як наступця Совєтського Союза провказала імперські снагы завести у ХХІ столітію новый політичный порядок у Европі – анексовала Крым и восточні теріторії Украины (2014).
Історична підкарпатська Русь
Про многых є вопросом, што значит «Підкарпатська Русь», де є тота земля, які теріторії вона обключає? Підкарпатська Русь дістала свою назву од назвы домінувучого на южных схылах Восточных Карпат етноса – підкарпатськых русинів, хотяй проживали из нима у сосідстві также иншакы народы – мадяры, румыны, словакы, ромы-циґаны, євреї, німці и др. Важно знати, же топонім «підкарпатська Русь» (фактично, из малой буквы: підкарпатська Русь) быв в Угорськім корольстві неофіціалнов самоназвов, котру хосновала русинська інтеліґенція из середины ХІХ ст. на означеня своїх етнічных теріторій. Під тым топонімом ся розуміла теріторія од русинськых сел Остурня під Татрами и Камюнка на западі и до Говерлы и вытоків лівой притока Тисы – річкы Рускова на востоку. Подля считаня людности, у 1869 році в Угорському корольстві было 448 040 підкарпатськых русинів.
У 1919–1939 роках топонімом «Підкарпатська Русь» (фактично, из великой буквы: Підкарпатська Русь) стали означовати лем восточну часть історичной підкарпатской Руси, то значит лем тот реґіон (чотири комітаты: Мараморош, Угоча, Береґ и восточна часть комітата Унґ), котрый подля Сен-Жерменськой мирного договора дістав право на самоопреділеня и вытвореня своєй самостатной державы, але котрый рішеням Централной народной рады в Ужгороді пристав на то, жебы ся припоити ид державі чехів и словаків. У році 1919 автономный край Підкарпатська Русь (днесь теріторія Закарпатськой области Украины) быв зачлененый до новозаложеной Чехословакії.
Лем из того часу (од року 1919) западна часть історичной підкарпатськой Руси має неофіціалну назву «Пряшівська Русь» и без хотьякого статуса стала составной частёв словацькых теріторій, зачлененых до Чехословакії. (Днесь є то теріторія Словацькой републикы).
Подля офіціального списованя людности у 1921році было 372 500 особ русинськой народності на Підкарпатській Руси, и 85 628 особ на словацькій території Чехословакії (главно, на Пряшівській Руси). У 1930 р. подля списованя людности было одповідно 446 916 и 91 079 русинів.
Хотяй од року 1944 до днесь на Підкарпатській Руси / у Закарпатській области влада іґнорує офіціалне считаня русинів, угадує ся, же днесь на тів теріторії жиє веце як 850 тысяч быванців русинськой народности. Также у Словакії (главно на теріторіях подля офіціалных считань (2001; 2011) ид русинському (ци як варіант – украинському языку) як свому материнському языку ся голосят вєдно вецей 60 тысяч обывателів, главно на теріторії бывшой Пряшівськой Руси.
Ищи єдна заувага: в історичнім контексті ушыткі русины на южных схылах восточных Карпат (сіверо-восточна часть бывшего Угорського корольства) суть носителями субетноніма «підкарпатські русины». Житя ушыткых підкарпатськых русинів є детермінованоє так общов історіёв, културов, віров, ментальностёв, як и общов історичнов долёв.
Про Совєтськый Союз як імперію стратеґічнов цілёв у Другій світовій войні было овладіти централнов Европов. Обы сесе сповнити, приміром, у реґіоні Верхнёго Потися, Совєтськый Союз на першій етапі у році 1944 окупіровав восточну часть історичной підкарпатськой Руси. Межи тым, її западна часть обставала у державных границях Чехословакії. Лем по комуністичнім перевороті, што го інспіровав Совєтськый Союз у році 1948, Чехословакія підпала під політичну и економічну зависимость од Москвы. У Чехословакії, як до того на Підкарпатській Руси, руками правлячой комуністичной влады ся зачала ліквідація народности «русин». Про підкарпатськіх русинів сесе также значило, же у тоталітарній державі, яков усе быв Совєтськый Союз, але также у підтоталітарній Чехословакії їх принижувут ся одказати од ушыткых своїх етнічных и ментальных ознак, як то:
– народность (русин, підкарпатськый русин),
– язык (русинськый),
– церква (ліквідація ґреко-католицькой церкви, ї Мукачівськой и Пряшівськой єпархій, намісто котрой заведено чужу російську православну церкву. На Підкарпатській Руси єпископа Теодора Ромжу НКВД-КҐБ цінічно ліквідовало; тыж на Пряшівській Руси єпископа Пряшівського Павла Ґойдича влада дала до басы, из котрой він живый уж не выйшов).
– ментальность и віра (заказ справляти церковні обряды и тримати сята (Різдво, Пасха, крестины и др.), заказ катехізовати моложаву. На теріторії Закарпатськой области до того – тоталне наязованя совєтськой «комуністичной» бездуховности, атеїзма, інтернаціоналізма, колектівізма и далшых «-ізмів», їх противоставленя традиційным европськым ціннотам.

Zdieľať na Facebooku

Русиньска бісїда - Чет

Русиньска бісїда - Чет

Та што або як?

Drabinka - najkrajšie ľudovky z východu

Здружіня інтеліґенції Русинів Словеньска

Радіо про вшыткых Русинів

Лемківске інтернетове радіо

Вікіпедія в русиньскім языку

Вікіпедія в русиньскім языку

У русиньскій верзії є теперь 2837 статей.

Писаня русиньсков азбуков

Камаратьскы сторінкы

Академія русиньской културы в СР

Rusínsky festival Svidník

Ľudová hudba Ondreja Kandráča

Portál slovenskej ľudovej hudby, Internetový obchod s ľudovou hudbou, vydavateľstvo VideoRohal

ZIRS – sekcia molodi.Rusiny

kaviareň a knihkupectvo

Farnosť Stropkov-Bokša

Rusnaci u Panoniji

Ruska Tube

Rusíni.cz - rusínská iniciativa v ČR

Společnost přátel Podkarpatské Rusi

Выберте собі языкову мутацію

Dneska je sereda

20. september 2017


Юліаньскый календарь:

8. cептéмбер 2017

Мапа реґістрованых хоснователїв Holosy.sk

Писаня документів по русиньскы з Openoffice

Писаня русиньсков кіріліцёв в сістемі Windows 7

Як модіфіковати Firefox, жебы контролёвав русиньскый правопис

Posl´idn´i komentar´i

Баннер про вашы сторінкы

Будеме рады як Голосы спропаґуєте на вашых сторінках через рекламный баннер.

Комунітный портал карпатьскых Русинів

Як бы сьте хотїли вычеряти банеры, контактуйте нас.

Зареґіструйте ся!

Кідь ся хочете актівно запоёвати до дїяня на Holosy.sk і звышыти комфорт у хоснованю сторінок зареґіструйте ся.

Контактуйте нас

Кідь мате вопросы або коментарї, можете нас контактовати через формуларь на сторінках.