УСТУПКА ПІДКАРПАТСЬКОЙ РУСИ СОВЄТСЬКОМУ СОЮЗУ У РОЦІ 1945ЯК НАЦІОНАЛНА ТРАҐЕДІЯ ПІДКАРПАТСЬКЫХ РУСИНІВ (3) – выступ Валерія ПАДЯКА, PhD у Коморі депутатів Парламента Чеськой републикы

(Прага, 5 новембра 2015 р.)

Траґедія, котра в Украині ся продовжає доднесь

По крахові тоталітарной сістемы у році 1989 підкарпатські русины заявили за свої етнічні права. У 1991 році виникла нова Украинська держава. Хотяй держава в рамках процесів демократізації засудила сталінізм и совєтську ідеолоґію, леґалізовала ґреко-католицьку церкву, позволила  реґістрацію общественных и културных орґанізацій, хоть бы и обществ русинського направеня, Украина продовжила (так то є и днесь) сталінську націоналну політику. В Украині ся признає, же русины – стара одживша (застаріла) форма украинськой етнічної приналежности.

По році 1989 у Закарпатській области ся самоорґанізовало двиганя за наверненя Підкарпатському краю автономного статуса, якый овін мав до 1939 рока. У році 1991 в Украині проходив вседержавный и всезакарпатськый референдум. Людность Закарпатськой области ся голосила ид автономному статусу свого реґіона Підкарпатськой Руси – у складі незалежной Украины («за» – 78 %). Верьховна Рада Украины проіґноровала резултаты референдума, а дале сесі автономістські процесы исперла нова Констітуція Украины (1996): її друга статя оприділяє, же «Украина є унітарнов державов». На днесь сітуація ся нияк не выліпшила – не так давно сесе (унітарность) потвердив у свому выступі презідент Петро Порошенко.

 Украинська націонална політика днесь направена на повну асімілацію русинського народа в Украині. У 1996 році сесе задекларовав секретный документ, у котрому майже два десяткы міністерств, відомств, державна областна адміністрація, преса, телевізія, Ужгородськый універзітет и Служба державной беспекы дістали інструкції, як ся бороти из русинством і як чимскорі асиміловати цілый народ, и то за сталінськов тоталітарнов методов, коли «ниє народа – ниє проблемы!». Иде за державный документ – так называный «План заходів щодо розв’язання проблем українців-русинів», котрый нихто в Украині до днесь не одмінив.

Односно вызнаня націоналности «русин» Закарпатська областна рада в Ужгороді зачала конфронтовати из Верьховновов радов у Києві. У 2006 р. вна ся убернула на Презідента В. Ющенка, Верьховну раду и Кабінет Міністрів Украины, обы рішити проблему вызнаня русинськой націоналности. Державні інстітуції проіґноровали сесе письмо. Выдтак Закарпатська областна рада 7 марца 2007 р. своїм рішеням (№ 241) вызнала «на теріторїї Закарпатськой области націоналность «русин»». Київ до днесь не выказав скоро ниякой реакції на тото рішеня областной рады. Межи тым, демарш областной рады не дав русинам ниякой юрідичной ци економічной защиты.

Апоґеєм правовой невалушности украинськой влады періода презідента В. Януковича став, мож повісти, спекулативный законопроект Верьховной рады «За основы державной языковой політикы» (№ 9073 од 26.08.2011, «Про засади державної мовної політики»). Верьховна рада 2.07.2012 р. прийняла сесь закон из многыма порушенями, але презідент В. Янукович 8.08.2012 р. затвердив го. Закон оприділяє статус російського языка а до того 17-ти «реґіоналных» языків, межи котрыми є русинськый язык. То значит, же першый раз у новій історії влада признала статус русинського языка як реґіоналного в Украинї.  

Фактично, сесь закон и то, як го протігали через парламент, є свідітельством борьбы в Украині партій украинського націонал-патріотичного спрямованя и проросійськых партій восточных реґіонів державы. Ціна сёго вопроса: ці буде російськый язык другым державным языком?! У сёму противостаню русинськый и другі малі «реґіоналні» языкы, котрі у тому законі прикапчали до російського,  были лем заложниками тої борьбы.

А кедь ищи раз ся вернути до тої проблемы, мусай костатовати, же ушыткі ініціаторы того закона (С. Ківалов, В. Колесніченко, В. Янукович) днесь прокуратуров суть обявлені в Украині мимо закона и знайшли про себе схованку од суда в Росії.

Самый закон «За основы державной языковой політикы» привів до юрідичного колапса: в Украині ся вызнає бытованя русинського языка, але ся не вызнає русинська націоналность!

Языковый закон, як то мож было передвидіти, став обєктом острой крітікы украинськых націонал-патріотичных партій и выкликав широкый общественный резонанс. Уже у нову епоху, по  Револуції достойности, украинські націонал-радікалы у парламенті зачали реформы из гет хыбного старта – из намаг понизити статус російського языка, такой гейбы не было майважных проблем! Одтак 23 фебруара 2014 р. Верьховна рада одмінила языковый закон («За вызнаня Закона Украины «За основы державной языковой політикы» такым, што стратив силу»). Сесе заострило політичну сітуацію у державі, збурило російськоязычні реґіоны востока Украины, а дале спровоціровало сепаратістськый конфлікт на Донбасі.

Обы даяк успокоити політичну сітуацію, исполнитель обовязань Презідента Украины (намісто В. Януковича, котрый втік до Росії) Александер Турчинов уже 3 марца ся одказав подписати закон «За вызнаня Закона Украины «За основы державной языковой політикы», такым, што стратив силу».

То значит, же доднесь в Украині є платный языковый закон од 2012 рока, подля котрого Украина вызнає русинськый язык як реґіоналный у Закарпатській области. Але до днесь обстає невызнатов націоналность «русин».

Хоть Украина вызнає русинськый язык, треба розумити, же сеся сітуація є дочаснов – уж завтра ушытко ся може измінити. До того, у языковому законі не є прописаный механізм ёго реалізації. Держава ся не старає ся розвой языка підкарпатськых русинів, універзітеты и педаґоґічні інстітуты (хоць лем в Ужгороді!) не отворили одповідні катедры. У закладных и середніх школах ся не учит русинськый язык, хотяй в области суть веце як 115 тыс. дітей школского віка – етнічных русинів.

Украина по Революції достойности задекларовала снагы стати частёв Европськой Унії. У державі заказана комуністична ідеолоґія, заказана комуністична партія, остро ся осуждає совєтськый тоталітаризм и російськый експансіонізм – ушытко тото, што у часы Другой світовой войны стало причінов анексії теріторії Підкарпатськой Руси. Але ся не осуждає сталінська націонална політика односно підкарпатськых русинів. Нарубы, офіційна києвська влада тримле Закарпатя за сепаратістськый реґіон. Етнонім «русин» у очах украинськой влады, у выступах украинськых політиків, новинарів ци істориків став сінонімом слова «сепаратіст». Угадує ся, же в Украині днесь (главно у Закарпатській области) живут близько 850 тыс. підкарпатськых русинів. Яка будучность на них чекат?

Поукраиненя Пряшівськой Руси

Політичный фарс «возєдиненя» «Закарпатської Украини» з Радянськов Украинов став причинов заказаня русинськой націоналності, и то не лем в Украині, але также у ЧССР. У Пряшівській Руси політика поукраиненя привела до катастрофалных резултатів асімілації містного русинського населеня. Мож порівняти статістичні дані за 1930 и 1991 рр. почас офіційных считань населеня. Кедь у 1930 р. русинами ся зголосили веце як 91 тыс. быванців Словакії, то у 1991 р. русинами ся зголосили лем 13 281 особ. До того 17 197 особ назвали ся украинцями (довєдна русинів и украинців 30 487 особ).

Из часу, коли Чехословакія стала комуністичнов державов (1948), стандардом про неї было в ушыткому наслідовати совєтськый модел. У русинському націоналному вопросі Чехословакія на зачатку 1950-х років выголосила русинів украинцями. Была ліквідована Пряшівська ґреко-католицька єпархія (1950) – огнисько русинськой културы и вірный заступця націоналных інтересів русинів. Были затворені русинські школы, русинські културні и общественні інстітуції, заказана русинськоязычна печать, умелецька література, театер. Русинськый язык быв пониженый до статуса діалекта украинського языка. Быв запущеный процес поукраиненя містного населеня. Из 1952 року писателям мусай было перейти на украинськый язык и перебрати собі украинську ідентичность. Ідеолоґічно сесю політику мав заосмотрёвати конторолованый комуністами КСУТ – Културный союз украинськых трудящих Чехословакії (1951). Также професіоналный Украинськый народный театер (1946, курто – УНТ) из 1952 рока перейшов выимково лем на украинськый язык и веце як три десятилітія быв єднов из важных форм ідеолоґічного засобованя асімілації селськой людности – почас каждотыжднёвых гостёвань театра по русинськых селах. У такых условіях заказаной русинськой народности тысячі підкарпаторусинськых родин переходили на язык тітулной нації – словацькый, оддавали свої діти не в украинські, але у словацькі школы.

Перші проявы слободы про підкарпатськых русинів Пряшівськой Руси поязані из револуціёв 1968 рока, хотяй лем по паді тоталітаризма у 1989 р. Чехословакія признала русинську народность. Статістика почас офіціалного считаня людности вказує на поступне возрожденя етнічной ґрупы. Так, у 2001 році подля народности русинами у Словакії дали себе записати 24 201 особа, а по десяти роках у році 2011 – уж 33 482 особы. Также важно знати, же почас офіційного считаня людности у Словакії у 2011 році подля материнського языка русинами ся ідентіфіковали 55 469 особ.

У році 1995 у Словакії быв кодіфікованый русинськый писемный язык. У школах ся выучує русинськый язык и література. У році 2008 на Пряшівському універзітеті взникнув Інстітут русинського языка и културы. У Пряшеві из року 1989 робит русинськый народный театер – Театер Александра Духновича. Вдяка державі про потребы русинськой громады выходят новинкы и журналы, выдає ся печатна продукція пряшівськых поетів и писателів.

Сесе ушытко у Словакії стало можным вдяка важным політичным трансформаціям у Централній Европі и ліквідації совєтського тоталітаризма. Возрожденя русинськой етнічной громады прямо поязаноє из процесами демократізації у Словакії, котра из р. 2004 є членом Европськой Унії.

Заключеня

Днесь у Европі підкарпатські русины суть май діскрімінованым етносом. Русины – бездержавный народ, а межидержавні границі у центрі Европы, што їх узаконили державы-побідникы по Першій и пак по Другій світовых войнах, фалатувут русинськый світ, як фалатує ніж живый орґанізм. Націоналні проблемы підкарпатськых русинів (а также лемків у Полщі) выкликувут процесы ускореной асімілації и, годно быти, за даякый час русины щезнут из етнічной мапы Европы.

Тогды як у державах Европськой Унії (Словакія, Чехія, Мадярщина, Румунія) вни суть вызнаті як націонална ґрупа, центер діскрімінації ся перемістив до Украины. То значит: до той державы, котра є наступцём Радянськой Украины у складі Совєтського Союза як субєкта анексії Підкарпатськой Руси! До державы Украины, котра и сама днесь є обєктом російськой анексії у формі гібрідной войны. Войны, котру Росія веде не лем из Украинов, але из цілым цівілізованым світом за новый політичный порядок у Европі.

Світ вшелияко спомагає Украину. Украина про себе выбрала нову історичну путь: вна ся просит у цівілізовану Европу – гет од тоталітарной російськой імперії! У сів сітуації Европська Унія мала бы выробити принціпіалну позицію у вопросі вызнатя Украинов підкарпатськых русинів за окремый народ. Сяку ініціативу в Европській Унії, набізувно, у першім ряді має узяти на себе Чеська держава и її парламент. Вызнати, же хыбне рішеня дочасного Чеського парламента од 22 новембра 1945 рока передати Підкарпатську Русь Совєтському Союзу привело до націоналной траґедії підкарпатськых русинів.

 

Zdieľať na Facebooku

Русиньска бісїда - Чет

Русиньска бісїда - Чет

Та што або як?

Drabinka - najkrajšie ľudovky z východu

Здружіня інтеліґенції Русинів Словеньска

Радіо про вшыткых Русинів

Лемківске інтернетове радіо

Вікіпедія в русиньскім языку

Вікіпедія в русиньскім языку

У русиньскій верзії є теперь 2837 статей.

Писаня русиньсков азбуков

Камаратьскы сторінкы

Академія русиньской културы в СР

Rusínsky festival Svidník

Ľudová hudba Ondreja Kandráča

Portál slovenskej ľudovej hudby, Internetový obchod s ľudovou hudbou, vydavateľstvo VideoRohal

ZIRS – sekcia molodi.Rusiny

kaviareň a knihkupectvo

Farnosť Stropkov-Bokša

Rusnaci u Panoniji

Ruska Tube

Rusíni.cz - rusínská iniciativa v ČR

Společnost přátel Podkarpatské Rusi

Выберте собі языкову мутацію

Dneska je sereda

20. september 2017


Юліаньскый календарь:

8. cептéмбер 2017

Мапа реґістрованых хоснователїв Holosy.sk

Писаня документів по русиньскы з Openoffice

Писаня русиньсков кіріліцёв в сістемі Windows 7

Як модіфіковати Firefox, жебы контролёвав русиньскый правопис

Posl´idn´i komentar´i

Баннер про вашы сторінкы

Будеме рады як Голосы спропаґуєте на вашых сторінках через рекламный баннер.

Комунітный портал карпатьскых Русинів

Як бы сьте хотїли вычеряти банеры, контактуйте нас.

Зареґіструйте ся!

Кідь ся хочете актівно запоёвати до дїяня на Holosy.sk і звышыти комфорт у хоснованю сторінок зареґіструйте ся.

Контактуйте нас

Кідь мате вопросы або коментарї, можете нас контактовати через формуларь на сторінках.